وايتهد و برتراند راسل
یعقوب نعمتی وروجنی
برتراند راسل(1872-1970)، يكي از برجسته ترين فلاسفه و رياضيدانان قرن بيستم محسوب مي شود. كتاب سه جلدي اصول رياضي، درباب منطق رياضي را مهمترين اثر راسل برشمرده اند كه طي سالهاي 1913 - 1910 با همكاري وايتهد به نگارش درآورده است. رابطه علمي اين دو دانشمند انگليسي، فراز و نشيب خاصي داشت و بواسطه تاثيرگذاري اين رابطه بر تاريخ علمي قرن بيستم، پرداختن به آن مي تواند جالب باشد.
از نظر سني، وايتهد 11 سال بزرگتر از راسل بود و از اين رو قبل از راسل وارد محافل علمي انگلستان شد. وايتهد از سال 1884 تا 1910 در دانشگاه كمبريج حضور داشت و در همين دوران با راسل همكاري مي كرد. در سال 1890 برتراند راسل، به عنوان يك دانشجوي جوان وارد كالج ترينيتي كمبريج شد و متعاقبا طي دهه 1980 اين دو دانشمند يك رابطه علمي با يكديگر برقرار نمودند. از يك منظر مي توان راسل را شاگرد وايتهد ناميد، چرا كه وايتهد در كمبريج به زودي تبديل به نوعي مشاور براي دانشجويان جوان تر شده بود و خود راسل اذعان داشت كه : “وايتهد بطرز فوق العاده اي، يك آموزگار كامل بود”.
تا اوايل دهه 1900 اين دو دانشمند بطور جداگانه كتابهايي را درباره مباني رياضيات به رشته تاليف درآوردند. كتاب وايتهد درباره جبر در سال 1898 موجب ورود وي به انجمن سلطنتي رياضي انگلستان شد. كتاب اصول رياضي راسل در سال 1903 نيز به اندازه كتاب وايتهد، مهم و باارزش بود. از آنجايي كه پژوهش راسل براي نگارش جلد دوم اصول رياضي با تحقيقات وايتهد در راستاي نوشتن جلد دوم كتاب جبر همپوشاني داشت، پس اين دو دانشمند همكاري علمي با يكديگر را آغاز كردند كه نهايتا به تاليف كتاب 3 جلدي اصول رياضي در بين سالهاي 1910-1913 منجر شد. بنا به گفته وايتهد آنان در ابتدا انتظار داشتند كه اين تحقيق حدود يكسال طول بكشد.
وايتهد و راسل اين ديدگاه را اتخاذ كردند كه اعداد با مجموعه مجموعه ها قابل تشخيص هستند. گرچه راسل و وايتهد قارد بودند تا اشتقاقات مفصل قضاياي اصلي نظريه مجموعه ها، حساب اعداد متناهي و اعداد ماوراء متناهي، و نظريه اندازه گيري مقدماتي را ارائه دهند، ولي اين مساله كه نظريه مجموعه ها چگونه قابل فروكاستن به منطق است، به عنوان مساله اي مناقشه انگيز باقي ماند.
در پي تكميل كتاب عظيم و پر آوازه اصول رياضي، وايتهد و راسل هر كدام راه جداگانه اي را در پيش گرفتند. از سوي ديگر با آغاز جنگ جهاني اول يكي از پسران وايتهد كه در نيروي دريايي سلطنتي انگليس خدمت مي كرد، در طي اين جنگ كشته شد. در همين حال، راسل بخاطر فعاليت هاي صلح طلبانه اش، مدتي را در سال 1918 در زندان به سر برد. با آنكه وايتهد در زندان با راسل ملاقات كرد، ولي صلح طلبي راسل را چندان جدي نگرفت و راسل نيز با نوعي ديد تمسخرآميز به افلاطون گرايي وايتهد مي نگريست. گفته مي شود كه فعاليت هاي صلح خواهانه راسل به جدايي بين اين دو منجر شد. پس از جنگ جهاني اول، وايتهد و راسل رابطه كمتري با يكديگر برقرار كردند و حتي وايتهد در ويرايش دوم كتاب اصول رياضي كه در سال 1925 منتشر شد، هيچگونه مشاركتي انجام نداد. با اين وجود اين دو فيلسوف و رياضيدان بزرگ عليرغم نداشتن همكاري علمي، در ادامه عمرشان رابطه نسبتا خوبي با يكديگر داشتند.
+ نوشته شده در سه شنبه 25 فروردین1388ساعت توسط یعقوب نعمتی وروجنی
|
