درپي فشارهاي مردم و رهبران سياسي شماري از جوامع پـيـشـرو ، مـمـنـوعيت كاربرد، توليد ونگهداري بمب هاي خوشه اي در 30 مي 2008 در دوبلين ايرلند مورد تصويب 111 كشور قرارگرفت ولي نقطه تاريك توافق مذكور اين است كه اسرائيل، چين، هند، روسيه، پاكستان و ايالات متحده آمريكا به عنوان توليد و استفاده كنندگان اصلي اين بمب ها در اين توافقنامه حضورندارند.
    اين مذاكرات از فوريه 2007 در اسلوي نروژ آغاز شد و ازاين رو فرآيند اسلو نام گرفت. مذاكرات مذكور واكنشي منطقي يه استفاده گسترده اسرائيل از بمب هاي خوشه اي عليه لبنان در جولاي-آگوست 2006 بود.
    مركز هماهنگي ضدمين سازمان ملل كه در جنوب لبنان فعاليت مي كند گزارش داد ميزان تراكم بمب هاي خوشه اي در لبنان بسيار بيشتر از كوزوو و عراق بوده و بويژه در مناطق مسكوني خطرات عمده اي را براي صدها شهروند لبناني و نيز صلح بانان سازمان ملل ايجاد كرده است.تخمين زده مــي شــود در طـي جـنـگ 33 روزه حـدود يـك مـيـلـيـون بمب خوشه اي به سوي جنوب لبنان پرتاب شده است.
    بمب هاي خوشه اي ، كلاهك هايي دارند كه شمار زيادي از بمب هاي كوچك تر را پراكنده مي كنند.بسياري از اين بمب هاي كوچك منفجر نمي شوند و روي زمين پراكنده شده و افرادي كه به آنها دست مي زنند را كشته يا معلول مي سازند.
    گــزارشــات ســازمــان هـاي بـشـردوسـتـانـه و گـروه هـاي مين روبي نشان مي دهد غيرنظاميان و بويژه كودكان كه مجذوب اندازه كوچك و رنگ هاي براق اين بمب ها مي شوند اكثريت قربانيان بمب هاي خوشه اي را تشكيل مي دهند.
    احتمال عمل نكردن بمب هاي خوشه اي بسيار بالاو بين 30 تا 80 درصد است، ولي عمل نكردن واژه درستي به نظر نمي رسدو در واقع اين بمب ها طوري طراحي شده اند كه بعدها عمل كرده و كشته بگيرند. تعداد زياد بمب هاي خوشه اي منفجرنشده بدين معناست كه مزارع و كشتزارها يا قابل استفاده نخواهند بود يا اينكه بهره برداري از آنها خطرات بزرگي را درپي خواهد داشت.اغلب كساني كه در منازعات قرن بيست ويكم توسط بمب هاي خوشه اي كشته يا مجروح شده اند، شهروندان غيرنظامي و اغلب جوانان بوده اند.
    اين افراد در اكثراوقات از صدمات شديد همانند ازدست دادن دست و پا يا بينايي خود رنج مي برند. شروع كار يا تحصيل براي اين افراد بسياردشوار است.
    بحث درباره ممنوعيت مهمات خوشه اي ازسال 1979 ودرجريان مذاكراتي آغاز شد كه به كنوانسيون وين راجع به منع كاربرد سلاح هاي متعارف خاصي كه جراحات شديد يا پيامدهاي كوركورانه اي دارند، منجرشد.
    اثرات كوركورانه بمب هاي خوشه اي را نماينده دفتر سازمان ملل در ژنو و من با حمايت دولت سوئد مطرح كرديم. نامه من درسال 1979 خطاب به شهروندان جهان درباره سلاح هاي تكه تكه شونده ضدنفر خواستار ممنوعيت اين سلاح ها مبتني بر اعلاميه سن پترزبورگ 1968 شده و بركنترل دائمي و شيوه هاي حل منازعه تاكيد كرد تا بتوان تمامي اتهامات مربوط به كاربرد سلاح هاي ممنوعه در منازعات داخلي و خارجي را مورد رسيدگي قرار داد.
    البته من مورد تقدير قرار گرفتم ولي از سوي ديگر به اينجانب تفهيم شد كه در چارچوب سياست زور، مردم به حساب نمي آيند واينكه براي ممنوعيت ناپالم بيشتر بايد تلاش كنم ( تصاوير كاربرد ناپالم در ويتنام هنوزهم در اذهان باقي مانده است.) بايد دانست كه براي برانگيختن حس دلسوزي انسان ها، يادمان هاي تصويري تلخ، بسيار ضروري است.
    گرچه بمب هاي خوشه اي بطور گسترده در جنگ هاي ويتنام و هندوچين مورد استفاده واقع شدند اما به اندازه ناپالم مورد توجه رسانه ها و عموم قرار نگرفتند.اخيرا موسسه پژوهشي خلع سلاح سازمان ملل گزارشي راجع به آثارمخرب بمب هاي خوشه اي در لائوس منتشر كرده و اشاره كرد كه جمهوري دموكراتيك خلق لائوس بيشتر از ديگر كشورهاي جهان هدف بمباران خوشه اي قرارگرفته است.
    پاكسازي بمب هاي خوشه اي هنوز در اين كشور ادامه دارد؛ در حالي كه جنگ 1973-1963 در اين كشور تا حدود زيادي از حافظه عمومي جهانيان زدوده شده است.
    استفاده گسترده نيروهاي ناتو در كوزوو بار ديگر توجهات همگان را به سوي كاربرد بمب هاي خوشه اي جلب كرد. شكاف طعنه آميز بين اهداف باصطلاح بشردوستانه اين جنگ و كشتار مستمر توسط بمب هاي خوشه اي سالها پس از جنگ بسيارقابل توجه است.
    درمورد عراق نيز منازعات مستمر، خشونت هاي فرقه اي، نقش ايالات متحده و آينده عراق پس از خروج ايالات متحده، كاربرد بمب هاي خوشه اي در عراق را تحت الشعاع قرار داده است ولي در نهايت استفاده كوركورانه از اين بمب ها عليه لبنان در جنگي بي معني و بي نتيجه به اقدامات مداوم براي ممنوعيت اين تسليحات انجاميد.
    در پي معاهده مين هاي ضدنفر كه در مارس 1999 به اجرا درآمد وتاكنون به تصويب 152 كشور رسيده اكنون نوبت به ممنوعيت بمب هاي خوشه اي رسيده است. بسياري از سازمان هاي غيردولتي -تلفيقي از گروه هاي خلع سلاح و بشردوست كه درمورد مين هاي زميني فعال بودند هم اينك موتور اقدامات منع بمب هاي خوشه اي هستند.
    كشورهاي مختلف برنامه ريزي كرده اند تا اين معاهده را بطور رسمي در ماه دسامبر و در اسلو امضا كنند. در صورت عملي شدن اين مساله مجالس بايد معاهده را به سرعت تصويب كنند و اين معاهده مي تواند از اواسط سال 2009 به مورد اجرا گذاشته شود.
    با اين حال دشوارترين مرحله در اين راه مجاب كردن بعضي كشورها براي پيوستن به معاهده منع بمب هاي خوشه اي است: ايالات متحده، روسيه، چين، هند، پاكستان واسرائيل. اين ممنوعيت ممكن است مانع از كاربرد بمب هاي خوشه اي توسط اين كشورها شود ولي امضاي رسمي اين معاهده نشانه مهمي از احترام كشورهاي مذكور به توافقات وقوانين بين المللي خواهد بود.البته دراين راستا اعمال فشارجهاني نيز ضروري است.
    
    * نماينده ژنو در انجمن شهروندان جهان و سردبير نشريه الكترونيكي جهان سياست